Bioqrafiya
Doğum tarixi: 19 mart 1832 Ölüm tarixi: 15 sentyabr 1913 Arminius Vambery 81 yaşında ölmüşdür. Doğum yeri: Dunaszerdahely, Macaristan Krallığı Ölüm yeri: Budapeşte, Macaristan. Macaristan'da Türkoloji elminin banisi sayılan Arminius Vambery, 19 mart 1832-ci ildə Almaniyanın Bamberg şəhərindən Macaristana köç etmiş, az gəlirli bir yəhudi ailəsində dünyaya gəlmişdir.
Maliyyə səbəbləri üzündən təhsilini davam etdirə bilməmiş, müxtəlif işlərdə çalışaraq özünü yetişdirmişdir. Ayağı topal olan Vambery 12 yaşından etibarən öz dolanışığını təmin etmək üçün əvvəlcə terzi çırağı, daha sonra isə xüsusi müəllim kimi çalışmaq məcburiyyətində qalmışdır. Bununla yanaşı etnografiya və filologiya sahələrində araşdırmalar aparmışdır.
İyirmi yaşında Türk dilini öyrənən Vambery, xüsusilə Macar dilinin mənşəyi ilə bağlı Fin-Ogur dilləri ilə ya da -özünün inandığı kimi- Tatarca (Türkçə) olması mövzusuna diqqət yetirmişdir. Sonralar Jósef Budenz kimi alimlər tərəfindən Macar dilinin Fin-Ogur dillərindən gəldiyi müəyyən edilmiş, lakin Vambery, tezisini mühafizə edə bilməsinə baxmayaraq, Macarların mənşəyinin Türklərə aid olduğu fikrinə görə "pantürkizmin atası" kimi tanınmışdır. Macar xalqının Asiya mənşələrini tapmaq arzusuyla 1857-ci ildə 25 yaşında İstanbul'a səfər edir və Macar əsilli İsmâil Paşa (Kmetty) vasitəsilə Hüseyin Dâim Paşanın köşkündə çalışaraq onun uşaqlarına Fransızca dərs verməyə başlayır.
Paşa ona Reşid Efendi adını vermişdir. 1859-cu ildən başlayaraq Asıf bəy və daha sonra Xarici işlər nazirlərindən Sâdık Rıfat Paşanın xidmətində, Paşanın uşaqlarına avropa dilləri müəllimi olaraq çalışmışdır. Eyni zamanda Nuruosmaniye Mədrəsəsinə davam edərək İslam inancını öyrənmiş, ərəb və fars dillərində də biliklərini inkişaf etdirmişdir.
İstanbulda olan 1857–1863-cü illər ərzində müxtəlif Türk şivə və ləhcələrini öyrənmək imkanı da əldə etmişdir. Həmin dövrdə Türk tarixindən bəzi əsərlərin tərcüməsi ilə məşğul olmuş, İstanbulda qaldığı dörd il ərzində Orta Asiya Türklərinin dilləri üzərindəki araşdırmalarını davam etdirmiş, Abuşka Lüğətinin tərcüməsini tamamlayaraq Macar Elmlər Akademiyasına göndermişdir. Bir müddət Xarici İşlər Nazirliyində tərcüməçilik də etmişdir.
1861-ci ildə Macar Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü seçilmişdir. Macar Elmlər Akademiyasının 1000 florin dəstəyi ilə Arminius Vambery 1861–1864-cü illərdə, o dövrdə Qərb üçün prinsipcə qapalı olan Ermənistan, İran və Türkistana səfər edib, orada sünni bir müsəlman dərvişi kimi fəaliyyət göstərmişdir. Bu səfərdən coğrafiya, etnografiya və filologiya sahələrində mühüm tapıntılarla qayıtmışdır.
İngiltərə Geologiya İnstitutunun xidmətində “Reşid Efendi” ləqəbi ilə əvvəlcə İstanbuldan gəmiylə Trabzona, oradan isə katır üstündə karvanlarla Təbrizə və İsfahana səyahət etmişdir. İngilis hökuməti üçün Ruslar əleyhinə casusluq fəaliyyəti göstərdiyi bu səfərdə əvvəlcə Tehran'a gələrək, orada bir müddət Osmanlı səfirliyində qalmışdır. Hacdan dönen bir Türk qafileyi ilə birlikdə Hîvə, Buxara, Samərqand və Heratı ziyarət etmişdir.
Geniş dil və din biliyi ilə çox inandırıcı olan dərviş formasıyla səfərini uğurla tamamlamış, elə həmin ilin noyabrında Herat və Tehrandan Osmanlı dövlətinə dönmüşdür. Tehrandan keçərkən İran şahı Nasıreddin Şah tərəfindən səmimi qarşılanmış və bir nişanla təltif edilmişdir. Daha sonra Londona gedərək Kral Coğrafiya Cəmiyyətində səfərini təqdim etmiş, burada böyük maraq oyandırmışdır.
1864-cü ilin yaz aylarında geri döndükdən sonra Londonda böyük coşqu ilə qarşılanmış, 1865-ci ildən 1905-ci ilə qədər Budapeştdə Şark Dilləri katedrasının rəhbəri olmuşdur. 1870-ci ildən etibarən dünyadakı ilk Türkoloji katedrasına professor təyin edilmişdir və burada otuz beş il çalışaraq 1905-ci ildə pensiyaya çıxmışdır. Arminius Vambery uzunmüddətli peşə həyatında otuz səkkiz kitab yazmış və Türkologiyanın ən populyar nümayəndələrindən biri hesab edilmişdir.
Macar və Fin dillərinin ortaq kökə bağlı olduğu Fin-Ugor nəzəriyyəsinə ən qatı şəkildə qarşı çıxan şəxslərdən biri olmuşdur. Arminius Vambery görə Macar dili yalnız Ugor xəttinə sahib bir Türk dilidir. Lakin Arminius Vambery'nin bu tezi günümüzdə artıq qəbul edilmir.
Müasir dilçilərə görə Macarca, güclü Türkçə təsirlərinə malik, kök etibarilə Ugor bir dildir. Eserlerinden bir neçəsini ingiliscə, alman dilində və macarca olaraq nəşr etdirmiş, Osmanlıca yayımlanıb hazırkı Türkçəyə çevrilmiş əsərləri də vardır. Məşhur şərqşünas Ignaz Goldziher Arminius Vambery'nin tələbələrindən biri olmuşdur.
Arminius Vambery 1900-cü ilin iyun ayında Osmanlı sultanı II Abdülhəmidin hüzuruna çıxmağı bacarmışdır. On illərlə Osmanlı dövlətinin Daxili İşlər Nazirliyinin Sağlıq İdarəsinin rəhbərliyini etmiş macarıstanlı həkim Soma Wellisch, Arminius Vambery'i sultanla tanış edən şəxs olmuşdur. Osmanlı sultanı II Abdülhəmidin də etimadını qazanmış Arminius Vambery, 1901-ci ildə sionizmin banisi Teodor Hıfz ilə görüşmək üçün Abdülhəmid II ilə bir randevu təşkil etmişdir.
Arminius Vambery, Bram Stoker adlı müəllifin 1897-ci ildə yayımlanan məşhur "Drakula" romanının ilham mənbəyi olmuşdur. Bram Stoker 1890-cı ildə Arminius Vambery ilə tanış olduğunda, Arminius Vambery ona Rumen şahzadəsi Vlad III Draculeanın (Drakula) əfsanəsini danışmışdır. Bu tarixi şəxsiyyətdən yola çıxaraq Bram Stoker romanının qəhrəmanı vampir Drakula obrazını yaratmışdır.
Vampir sözünün Arminius Vambery adı ilə əlaqədar olduğu iddiaları isə bu sözün çox daha köklü (18. əsrə) olmasından ötəri əsassızdır. Arminius Vambery'nin Rustem Vambery (d.
1872–ö. 1948) adında oğlu Macar bir cəza hüquqçusu və siyasətçi olmuş, 1902-ci ildən Budapeştdə hüquq fakultəsi üzvü olmuş, 1919-cu ildən sonra professor titulunu alaraq fakültənin dekanı olmuşdur. 1918-ci ildə Macar Millî Məclisində bir dövr millət vəkili olmuşdur.
Arminius Vambery 15 sentyabr 1913-cü ildə Budapeştdə, Macaristanda 81 yaşında vəfat etmişdir. Eserləri: 1858 - Deutsch-türkisches Taschenwörterbuch (Almança-Türkçə Cüzdan Sözlüyü) 1861 - Abuschka. (Çağatayca Sözlük, uzaq şərq yazmalarından alınmış tərcümə), Pest (Macarca) 1865 - Reise in Mittelasien (Orta Asiyada Səyahət) (bu əsəri bir çox dilə tərcümə edilmişdir), 1878 - (Osmanlıca: Bir Sahte Dervişin Asya-yı Vustada Seyahati), 2009 - (Türkçə tərcüməsi: Bir Sahte Dervişin Orta Asyada Səyahəti) 1867 - Tschagataische Sprachstudien (Çağatayca Üzerine Araşdırmalar) 1867 - Meine Wanderungen und Erlebnisse in Persien (İranda Səyahət və Xatirələrim) 1867 - Skizzen aus Mittelasien (Orta Asiyadan Eskizlər) 1870 - Uigurische Sprachmonumente und das Kudatku-Bilik (Uygur Dil Öğələri və Kutadgu Bilik) 1872 - Geschichte Bocharas (Buxara Tarixi), 2 cild 1875 - Der Islam im 19.
Jahrhundert (19. Yüzyılda İslam) 1876 - Sittenbilder aus dem Morgenland (Şark Ölkələrindən Mədəniyyət Mənzaraları) 1878 - Etymologisches Wörterbuch der turkotatarischen Sprachen (Türk-Tatar Dillərinin Etimoloji Sözlüyü) 1879 - Die primitive Kultur des turkotatarischen Volkes auf Grund sprachlicher Forschungen (Türk-Tatar Xalqının Dil Araşdırmalarına Dayanarak Sadə Mədəniyyəti) 1882 - Der Ursprung der Magyaren (Macarların Kökeni) 1885 - Das Türkenvolk (Türk Xalqı) 1885 - Die Scheibaniade, ein özbegisches Heldengedicht (Şeybaniname, Bir Özbek Destanı, Mətn və Tərcümə) Mənbə: Biyografiler.com Nəşr tarixi: 2009-10-06 Arminius Vambery hələ də yaşıyormu? , Arminius Vambery bioqrafiyası , Arminius Vambery həyatı , Arminius Vambery özgeçmişi , Arminius Vambery haqqında , Arminius Vambery doğum yeri , Arminius Vambery foto , Arminius Vambery video , Arminius Vambery şəkil , Arminius Vambery kimdir? , Arminius Vambery neçə yaşındadır? , Arminius Vambery haradandır , Arminius Vambery vətəni , Arminius Vambery albomları Tiyatro aktyoru , Kino aktyoru , Rejissor , Səs sənətçisi.