Bioqrafiya
Doğum tarixi: 28 yanvar 1717. Ölüm tarixi: 21 yanvar 1774. III.
Mustafa 57 yaşında vəfat edib. Osmanlı padşahlarının iyirmi altıncısı və İslam xəlifələrinin doxsan birincisi olan III. Mustafa'nın padşahlıq dövrü, Osmanlı dövlətinin Avropa dövlətləri ilə müharibə apardığı çətin bir dövr idi.
16 il 3 ay padşahlıq etmiş və padşahlığının son dövründə ağır məğlubiyyətlər almış III. Mustafa, bu hezimətə dözə bilməyərək dünyasını dəyişmişdir. Saltanatının ilk illəri sülh içində keçdi.
Koca Ragıp Paşa, taxta çıxmasından vəfatına qədər sadrazamlıqda qaldı. Tahta çıxdıqdan sonra dövlət işlərini ciddi bir şəkildə yerinə yetirməyə və mali məsələlərdə çalışmalara başladı. III.
Mustafa taxta keçdiyi zaman Avropada "Yeddi İl Müharibələri" (1756-1763) davam edirdi. Mütəffiqi olan Prusya və Fransa ittifaqı birgə olaraq Osmanlı dövlətinə siyasi, hərbi və mali sahələrdə yardım etməyə söz verdilər. Lakin III.
Mustafa müəyyən bir tərəfin içində yer almağı arzu etmədi. Müasir düşüncələri və yeniliyi dəstəkləyən III. Mustafa, Avropadakı hərbi inkişafları izləyərək ordusunu gücləndirdi.
Fransa, Rusiyanın qarşısında bir tampon olduğuna görə Osmanlı dövlətinin güclənməsini istəyirdi. Buna görə də hərbi sahədəki islahatlar üçün bir heyət göndərməyə razılıq verdi. Ancaq müharibə vəziyyətində olmasından ötəri Fransa’ya güvənməyən Osmanlı dövləti, Macar aristokratiyasından Baron de Tott’un islahat işlərinə icazə verdi.
Ordunun və donanmanın sürətlə yenilənməsinə başlandı. Sərhəddəki Hotin, Bender və Özü qalaları gücləndirildi. İstanbulda olan Baron de Tott, Tophaneni islah edərək yeni toplar döktürdü.
İstanbul və Çanakkale boğazlarının müdafiəsi üçün Hasköydə yeni bir top dökümxanasının tikilməsi, orduda istifadə olunan kayık köprü sisteminin tənzimlənməsi və top arabalarının yenidən düzənlənməsi kimi yeniliklər həyata keçirildi. Yeddi İl Müharibələrinin sonunda Avropa dövlətlərinin arasında Polşa torpaqlarını paylaşması nəticəsində Polşalı millətçilər Osmanlı dövləti ilə Balta’ya sığındılar. Bu qrupu izləyən Rus orduları bölgəyə daxil olaraq böyük bir qırğın törətdilər.
Bu hadisə 18 sentyabr 1739-da Rusya ilə bağlanan Belqrad Sazişinin pozulması deməkdir. Bunun ardınca toplanan divan 8 oktyabr 1768-də Rusiyaya müharibə açılmasına qərar verdi. 1769-cu ilin fevralında Krım Xanı Krım Giray’ın orduları Cənubi Rusiyaya daxil oldu.
Sadrazam Yağlıkçızade Mehmet Emin Paşanın başçılıq etdiyi ordu 1 may 1769-da Hotin Zəfərini qazandı. 12 avqust 1769-da ikinci dəfə hücum edən Rus ordusuna qarşı yenidən qələbə əldə olundu, lakin Yağlıkçızadenin ölümü ilə onun yerinə Moldovadan Ali Paşa təyin edildi. Yeniçərilərin itaətsizliyi və müharibədən qaçması, atəşli silahların istifadə edilməməsi kimi səbəbləri ilə uğursuz olduqlarından Rus orduları Rumıniyaya qədər irəlilədilər.
İngiltərə və Fransa’nın dəstəyini alan Rus donanması Aralıq dənizinə daxil olaraq Koron, Modon, Navarin, Patras və Kalamota bölgələrində Slaviya təbliğatı edərək üsyana hazırlıq gördülər. Mora Serdarlığına təyin olunan Kaptan-ı Derya Mandalzade Hüsamettin Paşanın Mora çıxartması ilə Yunanlar geri çəkildi və yetmiş minlik Maynot-Yunan ordusu, Tripoliçedə 9 aprel 1770-də məğlubiyyətə uğradı. Hüsamettin Paşaya "Mora Fatihi" titulu verildi və bölgədəki üsyançılar aradan qaldırıldı.
Bu dövrdə Aralıq dənizində Çeşmə ətrafında olan Osmanlı donanması İngilis zabitlərinin yardımı ilə Ruslar tərəfindən yandırıldı. Osmanlı dövlətinin uzun illər boyunca qoruduğu güclü mövqe bu hadisələr nəticəsində sona çatdı. 1770-ci ilin avqust ayında, Kont Romanzovun rəhbərlik etdiyi Rus quru qüvvələri, Boğdanın Kartal (Larga) bölgəsində Sadrazam İvazzade Halil Paşanı məğlub etdikdə Bender Rusların əlində qalmışdı.
Rusya bununla kifayətlənməyərək, Krımın qapısı olan Orkapı’yı mühasirəyə aldı. Çariçə, Osmanlı dövlətindən ayrılarsa müstəqil bir dövlət hesab ediləcəyini deyərək Krımı iki hissəyə ayırdı və Krım Rus mühasirəsinə məcbur oldu. 1771-ci ildən etibarən Rusya Eflak’ı işğal etdi.
Ardınca Dobrucaya qədər irəlilədilər. 2 avqust 1771-də Özü (Krım), 12 sentyabr 1771-də Yerköyü (Rumıniya), 29 iyun 1773-də Silistre (Rumıniya), 20 oktyabr 1773-də Varna (Bolqarıstan) zəfərləri qazanıldı. III.
Mustafa, beş ildən bəri davam edən Rus Seferini başa çatdırmaq üçün hazırlıq edərkən, 21 yanvar 1774-də vəfat etdi. 1768-1774 Osmanlı-Rus Müharibəsi, I. Abdulhamid dövründə, qələbələrə diqqət olunmadan, 21 iyul 1774-də imzalanan Küçük Kaynarca Sazişi ilə mənfi nəticələndi.
III. Mustafa, İstanbul Laleli'deki türbəsində dəfn olundu. Dindar, çalışqan, ədalətli və azimli bir padşah olan III.
Mustafa, hərbi, idarə və maliyyə məsələlərində bir çox islahatlar həyata keçirmişdir. Gözəl danışar və yazardı. Eyni zamanda "Cihangir" təxəllüsü ilə şeirlər də yazmışdır.
Süveyşdə kanal açmaq, Sakarya Çayını Sapanca Gölü vasitəsilə İzmit Körfəzinə bağlamaq kimi layihələri olsa da, yoğun savaş dövrü səbəbindən bunları gerçəkləşdirə bilməmişdir.