Bioqrafiya
Doğum Tarixi: 18 iyul 1918 Ölüm Tarixi: 5 dekabr 2013 Nelson Mandela 95 yaşında vəfat edib. Peşəsi: Prezident, Siyasətçi Doğulduğu Yer: Umtata, Transkei, Cənubi Afrika Vəfat Etdiyi Yer: Johannesburg, Cənubi Afrika Cənubi Afrika Respublikasının seçki ilə iqtidara gələn ilk prezidenti, siyasətçi və azadlıq mübarizəsi lideridir. Nelson Mandela, 18 iyul 1918-ci ildə Transkei’də Umtata yaxınlığındakı Mvezo kəndində Xhosa dilini danışan Thembu qəbiləsində dünyaya gəlib.
Atası Gadla Henry Mandela Thembu qəbiləsinin başçısı idi və toplamda dörd həyat yoldaşından on üç övladı var idi – bu uşaqlardan doqquzu qız, dördü isə oğul idi. Mandela’nın anası, Gadla’nın üçüncü həyat yoldaşı Nosekeni Fanny olmuşdur. Rolihlahla Mandela, 7 yaşında məktəbə başladığında, ailəsində məktəbə gedən ilk üzv oldu.
İngilis amirali Horatio Nelsonun adından ilhamlanaraq “Nelson” adı verildi. 9 yaşında atası tüberkülozdan vəfat etdi. 16 yaşında Nelson Mandela Clarkebury Pansiyonu’na daxil oldu və burada batı mədəniyyətini öyrənən 2 illik proqramı 3 il yerinə qısa müddətdə bitirdi.
1937-ci ildə, 19 yaşında Healdtown’a köçərək Fort Beaufort Kollecində təhsilini davam etdirdi. Bu məktəbdə qaçış və boksla maraqlanan gənc Mandela, uzun illər dostu və həmkarı olacaq Oliver Tambu ilə tanış olduğu Fort Hare Universitetinə daxil oldu. Lakin burada təhsil alarkən siyasi hadisələrə qarışdığı üçün məktəbdən xaric edildi.
Transkei'dən ayrılaraq Transvaal’a köçdü və burada bir müddət mədənlərdə polis olaraq çalışdı. Təhsili yarımçıq qaldığı üçün məktubla təhsil almaqla davam etdi. 1942-ci ildə Witwaterstrand Universitetinin hüquq fakültəsini bitirərək vəkil oldu və ölkənin ilk qaradərili vəkili titulunu qazandı.
1944-cü ildə irq ayrı-seçkiliyinə qarşı mübarizəni gücləndirmək məqsədilə yerli xalq tərəfindən qurulan Afrika Milli Konqresinə (ANC) üzv oldu. 1948-ci ildə konfransın Gənclik Birliyinin katibi, 1950-ci ildən isə prezidenti oldu. Beləliklə, o, qaradərilərin sərbəstlik hərəkatının öncül sahiblərindən biri oldu.
1952-ci ildə Afrika Milli Konqresinin Transvaal prezidenti olan Mandela, eyni il konfransın milli başqan müavini və 1991-ci ildə də başqanı oldu. Eyni zamanda, irqçiliyə qarşı silahlı mübarizəni öz üzərinə götürərək ANC-nin hərbi qanadı olan Umkonto we Sizwe (Mili Mızraq) təşkilatını quraq, onun da prezidenti oldu (1961). Yanvar 1962-də dəstəkləri axtarmaq üçün xaricə çıxdı və İngiltərə və Afrika ölkələrini ziyarət etdi.
Afrika və sosialist ölkələrdən silah və maliyyə yardımı əldə etdi. Vətənə dönüşündə izlənmədən, qeyri-qanuni yolla xaricə çıxma, xalqı qıcıqlandırmaq, sabotaj aktları və sui-qəsdlərlə ittiham edildi. Mandela, yalnız ağların təmsil edildiyi bir parlamentin çıxardığı qanunlara tabe olmadığını vurğulayaraq, 1962-də Ağ İdarə tərəfindən əvvəlcə 5 il, 14 iyun 1964-də isə Cənubi Afrika Hökuməti-ni devirmək üçün gizli plan qurduğuna görə ömürlük həbs cəzasına məhkum olundu.
Bu davranışı ilə irq ayrı-seçkiliyə qarşı mübarizə edən qaradərili Afrikalıların simvolu halına gəldi. “Dünyanın ən məşhur məhbusu” olaraq adlandırılan Mandela, Cənubi Afrika, Robben Adasında 27 il həbsdə qaldı. 1980-ci illərdə, irqçiliyə qarşı mübarizənin bütün dünyada artması ilə adı tanınmağa başlandı.
2 fevral 1990-da Cənubi Afrika Respublikasının Prezidenti Frederik W. De Klerk Afrikan Milli Konqresinə tətbiq olunan 30 illik siyasi qadağanı qaldırdıqdan sonra, 11 fevral 1990-da Cape Town’dakı cəzaevindən azad olaraq, 27 ildən sonra sərbəstliyini qazandı. Azad edildiyi zaman 71 yaşında idi.
Onun azad edilməsinə Cənubi Afrika qaradəriləri ilə yanaşı, bir çox ağ insanlar da sevinclə yanaşdı. Nelson Mandela'nın rəhbərlik etdiyi Afrikan Milli Konqresin irq ayrı-seçkiliyinə qarşı uzun illər davam edən mübarizəsi, 18 mart 1992-ci ildə nəticə verdi; siyahlara bərabər vətəndaşlıq hüququ verən De Klerk tərəfindən planlaşdırılan konstitusiya dəyişiklikləri referendum nəticəsində qəbul edildi. “Mübarizə mənim həyat yoldur.
Həyatımın sonuna qədər qaradərilərin azadlığı üçün mübarizə aparacağam”, - deyə Nelson Mandela sorumluluqdan azad olunduqdan sonra demokratik Cənubi Afrika qurulması üçün çalışdı. Mandela, 40 il ərzində 100-dən çox mükafat aldı. Güney Afrikalılara görə, “Azadlıq Mübarizçisi” kimi tanınan Prezident Mandela olmasaydı, demokratik bir Cənubi Afrikanın baş verməyəcəyinə inanırlar.
10 may 1994-də Cənubi Afrika Prezidentliyini qazanan Mandela, 10 may 1994-də and içərək ölkənin ilk qaradərili prezidenti oldu. Mandela, 1962-də Lenin Sülh Mükafatı, 1979-da Nehrü Mükafatı, 1981-də Bruno Kreisky İnsan Hüquqları Mükafatı, 1983-də UNESCO-nun Simon Bolivar Mükafatı almışdır. 15 oktyabr 1993-də isə Frederik W.
De Klerk ilə birlikdə Nobel Sülh Mükafatını qazandı. Ancaq Türkiyə Respublikası Hökuməti tərəfindən ona veriləcəyi qərara alınan 1992-ci il Atatürk Sülh Mükafatını, “Türk hökumətinə qarşı insan hüquqları pozuntusu iddiaları” səbəbindən qəbul etmədi. İyun 1999-da pensiyaya çıxdıqdan sonra da insan hüquqları və sosial hüquqların müdafiəçisi olaraq fəaliyyətə davam etdi.
Nelson Mandela, Cənubi Afrika’da, qəbiləsinin böyükləri tərəfindən verdiyi Madiba ləqəbi ilə yaxud bir çox Cənubi Afrikalının istifadə etdiyi Mkhulu (Böyükbaba) adı ilə tanınır. 8 iyun 2013-cü ildə xəstəxanaya yerləşdirilən Mandela, 5 dekabr 2013-cü ildə Cənubi Afrikada, Johannesburg şəhərində 95 yaşında vəfat etdi. Evlilikləri: 1.
Evliliyi: İlk eşi Transkei bölgəsindən Evelyn Ntoko Mase ilə 1944-cü ildə evlənib, 1957-ci ildə boşanıb. 13 il evli qalan cütün üç övladı olub. 2.
Evliliyi: İkinci eşi Winnie Madikizela ilə 1957-ci ildə evlənib, 1996-cı ildə boşanıb. 3. Evliliyi: 1998-ci ildə 80.
doğum günündə evləndiyi Graça Machel ilə ömrünün sonuna qədər evli qalmışdır.